Merada sakin sakin otlayan bir ineğe bakınca, “tam barışçıl bir huzur” hissederiz. Bu alışıldık manzarada her şey normal… hatta fazla normaldir. Ama gerçekte olan şey çok daha tuhaftır. Bu romsntik vejeteryan manzaranın arkasına gizlenen, usta bir protein avcısı hayvan vardır.
Çünkü inek aslında o otu doğrudan kendisi için toplamaz. Bir bakıma, karnındaki görünmez bir şehri doyurur. O şehirde milyarlarca mikroskobik “kiracı” yaşar: bakteriler, mantarlar, protozoalar ve metan üreten arkealar. Denilebilir ki inek bu bakteti ve mantarlar için yaşar.
İneğin midesinin ilk ve en büyük bölümü olan rumen yani işkembesi, dev bir fermantasyon kazanı gibidir. Biz insanlar için ot yemek anlamsızdır; çünkü bitkilerin o sert “zırhını”, yani selülozu, parçalayacak enzim yoktur. İlginç olan şu: İnekte de o enzim yoktur. Bu nedenle Otu yiyen işkembede yaşayan mikroplardır.
Selüloz bitkilerin hücre duvarını oluşturur; otun, samanın, yaprakların büyük kısmı budur. Mikroplar bu sert yapıyı parçalayınca ortaya uçucu yağ asitleri çıkar. Ve işte inek enerjisinin büyük bölümünü buradan alır. Yani teknik olarak inek “otu” değil, mikropların otu işlemesiyle üretilen enerjiyi kullanır.
Doğanın ortak girişimi
Bu ilişkiyi romantik bir “dostluk” gibi düşünmek yanlış olur. Daha çok çıkar ortaklığı… ama çok iyi kurulmuş bir çıkar ortaklığı. İnek mikroplara şunları verir:
- Sürekli gelen taze bitki materyali
- Sıcak, oksijensiz ve stabil bir ortam
- Doğru pH aralığı ve sürekli karıştırılan bir “kazan”
Mikroplar da karşılığında, ineğin tek başına asla sindiremeyeceği o sert bitkileri “yenilebilir enerjiye” çevirir. İnek, bir anlamda içindeki şehre hammadde taşıyan bir lojistikçidir.
Geviş getirmek: Tembellik değil, mühendislik
İneklerin “sakin sakin çiğnemesi” aslında bir verimlilik hilesidir. Hayvan otları ilk aşamada hızlıca yutar; açık arazide uzun süre oyalanmak risklidir. Sonra güvenli bir yerde, yemi tekrar ağzına getirir ve uzun uzun çiğner.
Bu ikinci çiğneme, yem parçalarını küçültür. Parça küçüldükçe yüzey alanı artar; yüzey alanı arttıkça mikropların işi kolaylaşır; fermantasyon hızlanır. Kısacası geviş getirme, rumendeki işçilere “hazır doğranmış malzeme” göndermektir.
Büyük ironi: İnek gerçekten vejetaryen mi?
Herkes inekleri masum birer vejetaryen sanır. Görüntü de bunu destekler: ot, sakinlik, pastoral huzur… Ama içeride bambaşka bir gerçek çalışır.
Rumen’deki mikroplar çoğalır, çoğalır, çoğalır… Sonra bir kısmı sindirim sisteminin ilerleyen bölümlerine geçer. Ve orada inek tarafından sindirilir. Yani inek, dışarıda avlanmak yerine içeride “mikrop yetiştirip” protein elde eder. Otun kendisi değil; otla büyüyen mikroplar, ineğin protein kaynağına dönüşür.
Bu yüzden şu cümle, ironik ama doğruya çok yakındır:
İnek ot yemez.
İnek, içindeki görünmez dünyayı besler.
Bir hayvan mı, yoksa yürüyen bir ekosistem mi?
Bilim dünyası artık bu tür canlıları bazen holobiont diye düşünür: tek bir canlı değil, onunla birlikte yaşayan mikroorganizmalarla oluşturduğu tek bir sistem. Bu açıdan bakınca inek, sadece bir hayvan değil; içinde bir “şehir” taşıyan yürüyen bir ekosistemdir.
