Kendi Kokunu Yapmak: Nelerden kaçınılmalı

Parfüm; uçucu aromatik bileşiklerin, genellikle etanol (alkol) ve su içinde kontrollü oranlarla çözündürülmesiyle elde edilen bilimsel bir koku tasarımıdır. Ne yalnızca “güzel kokmak”tır ne de tek başına lüks bir tüketim ürünü. Parfüm; kimya, biyoloji, psikoloji ve kültürün kesişim noktasında duran, ölçülebilir ve tekrarlanabilir bir formülasyon ürünüdür.

Parfüm Ne Değildir?

Parfüm; rastgele esansların karıştırılması değildir. “Kalıcı olsun” diye bilinçsizce yoğunlaştırılmış karışımlar da değildir. Sağlığa etkisi, stabilitesi, cilt uyumu ve güvenliği test edilmeden piyasaya sürülen ürünler parfüm değil, riskli kimyasal karışımlardır.

İnsan Neden Kokuya Bu Kadar Duyarlıdır?

Koku duyusu, beyindeki limbik sistemle (duygu, hafıza, içgüdü) doğrudan bağlantılı tek duyudur. Bir kokunun sizi yıllar öncesine götürmesi tesadüf değildir. Bu nedenle parfüm, yalnızca estetik değil; hafıza, kimlik ve duygu taşıyıcısıdır. İşte bu noktada koku, bilimsel bir alana dönüşür.

Parfümün Kimyası: Bilim Nerede Başlar?

Parfüm formülasyonu organik kimya temellidir. Esterler, aldehitler, terpenler, aromatik hidrokarbonlar… Her bir molekülün uçuculuğu, kaynama noktası, ciltle etkileşimi ve oksidasyon dayanımı hesaplanır.

Bu nedenle parfümler üst, orta ve alt nota olarak kurgulanır:

• Üst notalar: İlk etkiyi veren, en uçucu bileşenler
• Orta notalar: Parfümün karakterini oluşturan denge katmanı
• Alt notalar: En kalıcı, parfümün imzasını taşıyan yapı

Tüketici çoğu zaman beklemek istemez; firmaların üst notayı güçlü tutma eğilimi buradan gelir. Bu ticari bir tercihtir ve her zaman sanatsal doğrulukla örtüşmeyebilir.

Dünya ve Türkiye Ekonomisi: Parfüm Ne Kadar Büyük Bir Pazar?

Parfüm ve koku endüstrisi bugün küresel ölçekte onlarca milyar dolarlık bir ekonomiye sahiptir. Lüks segmentten erişilebilir parfüme kadar genişleyen bu pazar; kimya sanayisi, perakende, lojistik ve kreatif endüstrilerle iç içedir.

Türkiye ise markalı global parfümde sınırlı sayıda oyuncuya sahip olsa da, esans üretiminde güçlü, deneyimli ve rekabetçidir.

Burada kritik ayrım şudur: Marka olmak başka, esans üretmek başka bir uzmanlıktır.

Markalı Parfümler ve “Benzer” Üretimler

DP, Bargello, Loris, Eyfel, MAD gibi firmalar; belirli kalite standartlarıyla, seri üretim ve mağazacılık disiplini içinde çalışır.

• Aynı kaliteyi tekrar tekrar üretebilirler
• IFRA uyumlu hammaddeler kullanırlar
• İnsan sağlığını olumsuz etkilemeyen sentetik veya yarı sentetik bileşenler geliştirirler

Ancak şu ayrım unutulmamalıdır:

• Standartlı üretim her zaman üst düzey sanatsal kalite anlamına gelmez
• Uygun fiyat, düşük güvenlik demek değildir

Kalite; kullanılan molekülün saflığı ve dozaj bilgisiyle ilgilidir, yalnızca “doğal” etiketiyle değil.

Türkiye’de Esans Gücü

MG Gülçiçek Kimya, Erdoğmuş, Seluz Kimya gibi firmalar Türkiye’de esans sektörünün öncülerindendir.

Türkiye; gül, aromatik bitkiler ve sentez tecrübesiyle küresel pazarda rekabet eden bir üretim altyapısına sahiptir.

Acı Gerçek: İş Güvenliği ve Etik

Her sektörde olduğu gibi bu alanda da yalnızca kazancı düşünen, işçi sağlığını ve güvenliğini yok sayan örnekler mevcuttur. Gebze–Dilovası’nda yaşanan ve genç insanların hayatını kaybettiği kazalar, sektörün etik ve denetim sorumluluğunu hatırlatmaktadır.

Bu olaylar; GMP, iş güvenliği ve insan sağlığı konularında hassas çalışan doğru üreticilerin değerini gölgelememeli, ancak asla da unutturulmamalıdır.

Parfüm Atölyeleri Neden Ortaya Çıktı?

Parfüm atölyeleri yalnızca ticari yapılar değildir. Aynı zamanda koku kültürünü yayar, tüketiciyi bilinçlendirir ve geleceğin parfümörlerini yetiştirir.

Bilgili tüketici, sektörü yukarı çeker. İnsan kokudan ne kadar anlarsa, kendini ifade etmesi de o kadar güçlenir.

Koku = Kişilik

“Ben buradayım” diyen bir koku ile “beni bilen bilir” diyen bir koku aynı değildir.

Aynı parfüm herkesin cildinde farklı kokar; psikoloji, ortam, iklim ve hormonlar sonucu değiştirir. Bu nedenle koku tek boyutlu değil, yaşayan bir sistemdir.

Kendi Parfüm Laboratuvarını Kurmak Mümkün mü?

Evet, mümkündür. Ancak ciddi sorumluluk ister.

• Yanıcı maddelere uygun ortam
• Yangın tüpü ve güçlü havalandırma
• Çift kapı ve acil çıkış
• Hassas terazi
• Güvenli depolama
• Bilgi ve disiplin

Kimsenin hayatını riske atmaya kimsenin hakkı yoktur.

Neden Parfüm Atölyeleri En İyi Başlangıçtır?

Çünkü güvenli ortamda öğrenilir, kimya uygulamalı olarak görülür ve gerçek esanslarla çalışılır.

Sonrası; parfümör okulları, kimya eğitimi ve profesyonel formülasyondur. Bu dünya bilim kadar sanat, sanat kadar disiplindir.

Son Söz

Parfüm sadece bir koku değildir. Parfüm; bilim, etik, ekonomi ve insan hikâyesidir.

Kaynaklar

• IFRA (International Fragrance Association) Standartları
• The Chemistry of Fragrances – Royal Society of Chemistry
• Poucher’s Perfumes, Cosmetics and Soaps
• Euromonitor & Statista – Fragrance Market Reports
• Sell, C. – The Chemistry of Fragrances (Springer)